• 0519-555100
  • 06-22485795
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Welkom op deamelander.nl

Ouwe Pôlle praatje

Jaargang: 1997
Uitgave: December - Januari - Februari
Naam auteur: Onbekend

Het is alweer 'n poosje geleden; dat jubileumfeest waar iedere eilander ongetwijfeld wel een beetje trots op is. Want cultuurhistorische musea groeien dankzij de bijdragen van de eigen bevolking. Het veertigjarig jubileumfeest van de Ouwe Pôlle, populair gezegd de stichting van 't Swartwoude en 't Sorgdrager, was dan ook voor iedereen.

Daarnaast is het ook de geschiedenis van veertig jaar noeste arbeid van veel vrijwilligers, medewerkers en bestuursleden. Allemaal liefhebbers van cultuurhistorie. Een brede historie gezien het royale aantal van vier musea op 'n stukje strandwal van achttien kilometer. Ieder uniek op eigen gebied, huisvesten zij het verhaal van de cultuur- en natuurhistorie van Ameland. Dat is bijzonder. Daar kan men terecht trots op zijn. Dan is er bij een 40-jarig jubileum reden tot groot feest.

Het begin

De geschiedenis van de Ouwe Pôlle startte in 1957 en was eerst nog zonder onderkomen. Maar al spoedig werd er een oudheidskamer ingericht in Hollum in het huis hoek Herenlaan Oosterlaan, gehuurd van de Doopsgezinde Gemeente. Dat ene kleine kamertje is in de loop der jaren uitgegroeid tot twee bijzondere musea; het Cultuurhistorisch museum Sorgdrager en het Landbouw-Juttersmuseum Swartwoude in Buren. En zelfs een 'huisorgaan' genoemd Pôllepraat, ontbreekt niet. De Ouwe Pôlle was niet de eerste organisatie die zich bezig hield met het bewaren van de cultuurhistorie van Ameland. Je zou kunnen zeggen dat de grondslag voor de stichting kort na de oorlog werd gelegd door de vereniging Oud Ameland. Initiatiefnemers voor deze vereniging waren burgemeester Walda, J. Woudstra en notaris Nanninga. In de achterkamer van het oudste huis van Nes, de bakkerij van Hofker in de Rixt van Doniastraat, werd een stijlkamer ingericht. De initiators hadden zich ten doel gesteld om de geschiedenis en de cultuur van Ameland te bewaren. Helaas, ondanks het enthousiasme van een gedreven groepje cultuurbewaarders had de vereniging geen lang leven. In 1957 werd de draad weer opgepakt door burgemeester Huber.

Ere-voorzitter

In de terugblik op het jubileumfeest van De Ouwe Pôlle, dat bestond uit een zeer genoeglijke receptie en een lezing over 500 jaar neutraliteit van Ameland, waarin toch weer wat nieuws (of misschien toch ook wel niet) werd ontdekt over de Amelanders - het waren smichten - maar later meer daar over, bleek er meer dan éen reden voor het vieren van een feestje. In de besturen die in deze vier decennia de stichting De Ouwe Pôlle zo deskundig bestierden, is de persoon van vice-voorzitter de heer Oense Straatsma er al die veertig jaar bij geweest. Dat memorabele feit werd door de voorzitter in zijn toespraak met gepaste trots bekend gemaakt. Vice-voorzitter Oense Straatsma voelde het al komen en met hem de 'zaal'. Er was geen ontkomen aan. In veertig jaar vergroeid met de Ouwe Pôlle zou je kunnen zeggen. Toen dan ook de voorzitter burgemeester Casemier (de vierde jonge hond op rij zoals hij zelf het noemde), begon over "een lichte weemoed en nooit de top gehaald," toen was het duidelijk. Vice-voorzitter Straatsma werd terecht gehuldigd en benoemd tot ere-voorzitter. In een klap vier, inmiddels wat ouder geworden honden, achter zich latend.
Vandaar dat in deze terugblik de ere-voorzitter centraal staat.

De grondslag voor Ameland

Als pas afgestudeerd huisarts vestigden Oense en echtgenote Heiltje zich in het voorjaar van 1957 op Ameland. "In die tijd was het aanbod van huisartsenpraktijken niet zo groot. Op advies van de inspecteur van de volksgezondheidsdienst hebben we ons op Ameland gevestigd, hij vond dat er op het eiland ruimte was voor nog een huisarts. Natuurlijk hebben we er eerst wel even rondgekeken." Bovendien was Ameland niet onbekend voor hen. Allebei hadden ze in hun studententijd als jeugdleider bij de coöperatieve jeugdherberg Excelsior in Nes gewerkt. Een 'postillion d'amour' voor Oense en Heiltje want daar ontmoetten ze elkaar en werd de grondslag gelegd voor hun levenslange verbintenis met elkaar en met Ameland. Toen in oktober van '57 de oprichtingsvergadering van de Ouwe Pôlle plaatsvond was Straatsma er nog niet bij. Twee maanden later, in december, nota bene twee dagen voor kerstmis, was de eerste bijeenkomst van de nieuwe stichting in hotel de Jong. Er waren 23 leden en aspirantleden aanwezig waarbij burgemeester Huber omdat de functies nog niet verdeeld waren, optrad als voorzitter, secretaris en penningmeester. Oense Straatsma was er ook bij. "Mijn kennis van het eiland was vanzelfsprekend nihil toen ik op Ameland kwam wonen. Maar ik raakte al spoedig geboeid door de de dingen die ik zag zoals de grafzerken, de bonkepalen en de inrichting van de oude huisjes. Het was allemaal nog zo authentiek in die tijd."
In de notulen van die eerste bijeenkomst op die drieëntwintigste december staat te lezen dat de burgemeester kon mededelen dat met grote meerderheid van stemmen de volgende Heren waren gekozen: voorzitter Burgemeester Huber, secretaris J.H. de Jong, penningmeester A.Barf en de bestuurleden B.Baukema, E. Van der Geest, G.Kienstra en O. Straatsma. Ieder dorp was vertegenwoordigd.

Middelpunt

Straatsma is er een beetje verlegen mee om als middelpunt van dit Pôllepraatje te dienen, "Het hele bestuur bestaat uit zeer deskundige mensen die ieder op hun eigen terrein van groot belang zijn (hij maakt een opsomming van de deskundigheid en inzet van ieder van hen). Dat ik er nu toevallig zo lang bij betrokken ben heeft veel te maken met het genoegen dat ik er aan beleef. Alle functies die ik naast mijn beroep heb vervuld hebben aandacht en interesse gevraagd en deze wel in het bijzonder, ik heb het nooit als een opdracht gezien." Daardoor is hij vanaf het begin betrokken geweest bij de groei van de oudheidkamer naar twee volwassen musea die allebei heel wat meer betekenis hebben dan de 'slechtweer-recreatie-voorziening' waarover in vroegere jaren werd gesproken. "De eerste jaren bestond de stichting De Ouwe Pôlle hoofdzakelijk uit het geven van lezingen. Er is altijd een vaste kern van belangstellenden geweest met een grote interesse voor historie. Vanuit die lezingen groeide de wens om een soort museum in te richten over de geschiedenis van Ameland."

Deskundige

Straatsma is in de loop van de tijd een deskundige geworden op het gebied van de geschiedenis van Ameland. Van zijn hand zijn dan ook een aantal boekjes verschenen met verschillende thema's zoals de walvisvaart, de visserij en de zeevaart. Aan de hand van deze thema's organiseerde hij weer wisselexposities. Hij vindt zelf dat de Nassau-expositie van dit afgelopen jaar wel heel bijzonder was, "We hebben daar een stàpel materiaal van, het was niet eenvoudig om te kiezen, er is nog zoveel wat niet is gebruikt. Daar moeten we zeker nog wat mee doen."
De lezingen, de hoofdmoot in het prille begin van de stichting, zijn ook nu zeker niet onbelangrijk en staan nog altijd op het programma. Ook daarin heeft Oense Straatsma een groot aandeel. Zijn vrouw herinnert hem aan de Sinterklaaslezing die hij een aantal jaren geleden heeft verzorgd. Misschien wel beïnvloed door het 'sundeklaashuuske' dat de familie jarenlang in Ballum open heeft gehad, onderzocht hij ook dit onderwerp. Nadenkend: "Ja, je hoorde wel eens wat... Sundeklaas en Sinterklaas...,het heeft raakvlakken in de psychologische achtergrond." In ieder geval een serieus onderwerp dat tijdens de lezing voor de nodige hilariteit had gezorgd; nog steeds want Oense en Heiltje schieten in de lach bij de herinnering er aan. "Misschien is het wel leuk om dat nog 'n keer te doen," raadt zij haar echtgenoot aan.

Jubileumboek

Ter ere van het veertigjarig bestaan van de stichting De ouwe Pôlle is er een jubileumboek uitgegeven getiteld: Ameland in wisselend getij. Het boek geeft een overzicht van het ontstaan en de ontwikkeling van de Ouwe Pôlle en de geschiedenis van de Cammingha's. De Amelander zeelieden, die een groot aandeel hebben gehad in de geschiedenis van Ameland, ontbreken evenmin. Zeebrieven uit de 17de en 18de eeuw en de 'lijsten van Dekker', aantekeningen van eilander zeelieden die 'om de oost' voeren, staan ook in het boek. 'n Zee aan wetenswaardigheden bijeengezocht door de heer Straatsma. Het vierde deel van het boek is een aandeel van Douwe de Boer uit Hollum. Het betreft de geschiedenis van de familie Schut, een Amelander familie in den vreemde. Jelle Janszoon Schut was burgemeester van Friedrichstadt in Duitsland. Hij werd in 1802 geboren in Nes. Het boek is een jubileumgeschenk voor alle donateurs en in beperkte oplage verkrijgbaar voor belangstellenden.

Lovend

Tot slot van dit pôllepraatje luidt de laatste vraag aan ere-voorzitter Straatsma of hij nooit het gevoel gehad heeft van 'nu heb ik het wel gehad met die Ouwe Pôlle'. Maar nee, nooit heeft hij dat gevoel gehad, "ik werk altijd met zeer veel genoegen aan de zaken van de Ouwe Pôlle, zolang ik nuttig werk kan doen en anderen daar ook plezier aan beleven, zal dat ook zo blijven." Hij is zeer content met de ontwikkelingen van de laatste jaren waarin een overkoepelend samenwerkingsverband is ontstaan met de andere twee musea. "Dat is een hele goede ontwikkeling. Het management is bij Joop de Jong in goede handen. Communicatie, overleg en allerlei andere zaken lopen nu veel beter. We zijn daar nu drie jaar mee op weg. Over twee jaar gaan we de zaken weer opnieuw bekijken, maar ik vindt het nu al een succes." We drinken er nog een kopje thee op. Een mooi slot.

Nog even over die smichten uit het begin. Om noch van Holland noch van Friesland iets te hoeven vrezen, moedigden de Amelanders heel listig de Hollanders aan de strijd tegen Friesland op te nemen, om daarna de Friezen op dezelfde listige wijze op te jutten zich toch vooral niet op de kop te laten zitten door die vermaledijde Hollanders. Ondertussen deelden de eilanders aan beide partijen wapens uit en bleven zo zelf letterlijk en figuurlijk buiten schot. Dit uitgekookte wapen-(handel)feit geschiedde dus ± 600 jaar geleden. Nou!


© 2020 De Amelander. Alle Rechten Voorbehouden. Design by Webtool4all