• 0519-555100
  • 06-22485795
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Welkom op deamelander.nl

Vier dode potvissen op Ameland

Jaargang: 1997
Uitgave: December - Januari - Februari
Naam auteur: Onbekend

Zaterdag 29 november lagen er vier dode potvissen op het strand van Ameland, ter hoogte van paal 18. De vier mannetjes¬potvissen waren verdwaald in de Noordzee en strandden in de buurt van Ameland.

De eerste potvis werd zaterdagmorgen om kwart voor negen gesignaleerd. Het dertien meter lange dier lag voor het srand ter hoogte van de NAM locatie. Toen medewerkers van het Na¬tuurcentrum op Ameland samen met mensen van de Reddingsmaat¬schappij bij het dier aankwamen bleek het al dood te zijn. 's Middags, toen het dier hoger op het strand gesleept werd, kreeg Natuurcentrumdirecteur Joop de Jong het bericht dat er nog twee walvissen waren gesignaleerd. De ene lag op de Holwerder Balg, een zandplaat tussen Schier¬monnikoog en Ameland. De andere potvis lag ten zuiden van De Hon. Het dier was al zeker een dag dood en was richting Wad¬denzee gedreven. In de loop van de middag kreeg De Jong vanaf het platform van de NAM bericht dat er nog een vierde potvis ronddreef. Dit dier was ook dood en al gebarsten. Tot middernacht zaterdagavond zijn mensen van het Natuurcen¬trum met hulp van KNRM en NAM beziggeweest de vier kadavers hoog op het strand bij paal 18 te slepen. De reddingboten van Ameland en Schiermonnikoog werden hierbij ingezet. De NAM leverde groot materieel.

Zondag

De vier mannetjespotvissen liggen zondagmiddag, laag water, droog. Zelden was het zo druk op dat stukje strand. Na betre¬ding van het strand bij de duinovergang van paal 17 is het nog een dikke kilometer lopen naar de potvissen. Potviskijkers lopen, fietsen, brommen en rijden in auto's en trekkers naar de trieste uitstalling. Voor een knaak kun je meerijden met de strandritbus. Van verre zijn de vier in de lucht prie¬mende rechtervinnen van de op hun linkerzij liggende zoogdie¬ren te zien. Tussen paal 17 en 19 kleurt bloed de zwinnen rood. De vloedlijn is rose van de bebloede blubber die in minuscule vetbolletjes ligt opgehoopt op het zand. De eerste potvis is zo'n dertien meter lang. Zijn onderkaak met de kostbare potvistanden is halverwege afgezaagd. Met een kettingzaag, zeggen omstanders. Een stroperstreek. Een potvi¬stand is een geliefd souvenir. Zo'n tand doet in de handel hon¬derden guldens.

Geflikt

Joop de Jong is woedend over deze vanda¬lendaad. "Over de ruggen van honderd vrijwilligers proberen deze mannen een paar honderdjes te verdienen. Verbannen van het eiland, moeten we ze." De Jong voelt zich "geflikt" door eigen volk. Hij is ervan overtuigd dat het eigen eilanders zijn die dit gedaan hebben. "Ze hebben het professioneel aangepakt, de onderkaak is met een hele zware flex doorge¬zaagd." Naar zeggen van de directeur van het natuurcentrum zijn de potvissen 'snachts heel even onbewaakt geweest. "Ze moeten op de loer hebben gelegen en op dat moment hun kans schoon hebben gezien." Burgemeester Cazemier belooft voor de daarop volgende nachten strenge bewaking. De walvis ligt er beschadigd bij. Uit het spuitgat sist bloed en ander vocht. Het dier ligt te gisten en stinkt. Drie van de vier potvislijken vertonen rechthoekige gaten. Het zijn ontluchtingsgaten. Voor de gassen moet een uitweg gesneden worden want anders kan zo'n kadaver ontploffen. Zondagmorgen 30 november is dat met walvis nummer vier ge¬beurd. Zondagmid¬dag om drie uur vrezen verschillende deskun¬digen dat de eerste potvis zal ontploffen. Met een mes wordt een nieuwe snee gemaakt en wordt de buik van het dier doorgeprikt. Meteen begint het inwendige van het dier te romme¬len als vuurwerk. Een fontijn van bloed en blub¬ber spuit meters in de rondte. Darmen glijden plotseling uit de buikhol¬te. De tweede walvis, met een witte buik, is de grootste. Hij is ongeveer vijftien lang en weegt zo'n twintig ton. Hij is gevaarlijk gezwollen en een ontploffing lijkt zondag¬middag op handen. De medewerkers van Zeehondencrèche Pieterbu¬ren, Dolfinarium Harderwijk, Natuur Historisch Museum Leiden, Dierentuin Duisburg en Natuurcentrum Ameland durven niet meer in het dier te gaan snijden. De druk is er te groot voor geworden. Men wacht op en waarschuwt voor een spontane ont¬ploffing. Later die dag scheurt ook deze walvisbuik open. De derde en vierde walvis vertonen, de een aan de voor- en de ander aan de rugzijde, een grote scheur in de huid- en spek¬laag. De ingewanden liggen op het strand.

Onderzoek

Er zijn veel medewerkers van verschillende onderzoekcentra bezig met het nemen van monsters. Onderzoekers uit Leiden, Harderwijk, Pieter¬buren, Duisburg en Leeuwarden willen zoveel mogelijk leren van deze stranding. Bert van der Pol, verbonden aan de Zeehondencrèche Pieterburen heeft de ogen van drie potvissen uitgesneden. De grootste potvis mag zijn ogen vooralsnog houden. Van der Pol vreest de ontploffing en de bijbehorende smurriefontijn. Hij is gespecialiseerd in ogen van zoogdieren en nu wil hij de ogen van deze zeezoogdieren onderzoeken. "Ik weet inmiddels wat potvissen kunnen zien en wat niet. Ik weet ook hoe hun ogen het licht breken." Potvissen zijn geen visuele beesten, zegt hij. Waarschijnlijk is het oog een sociaal instrument, van secun¬dair belang. Het sociale leven van de potvis speelt zich onder de oppervlakte van het water af. Na 600 meter diepte is de zee potdicht. Op die diepte heb je weinig meer aan je ogen. Jagen op inktvissen doen de potvissen op grote diepte. Navige¬ren doen ze met hun echo. "Een potvis leeft grotendeels op een diepte van drie duizend meter. Bij het omhoogkomen hebben zij geen last van de caissonziek¬te." Hoe dat komt weet Van der Pol niet. Hij noemt het myste¬rieuze dieren waar nog veel over te leren valt.

Verdwaald

Een andere onderzoeker heeft reepjes huid en vet afgesneden. De bodem van een tweede emmertje is bedekt met inkvissensna¬vel¬tjes uit een maag. Inktvissen staan op het potvissenmenu. Aan de hand van de maaginhoud weten de biologen dat de 'Ame¬landse' potvissen uit dezelfde school komen als de potvis die datzelfde weekend bij Wassenaar strandde. De onderzoekers uit Leiden willen graag weten hoe het komt dat de potvissen ver¬dwalen. De Noordzee is een fuik voor de grote zoogdieren. Het is er veel te ondiep en er is geen voedsel voor ze. Ze raken er gedesoriënteerd. In de zomer trekken de mannetjes potvissen naar de voedselrijke Noordelij¬ke IJszee. De vrouwtjes blijven in de diepe oceaan. Wanneer de winter nadert trekken de manne¬tjes weer naar de warmere wateren van de Atlantische oceaan. Bij Schot¬land nemen ze soms de verkeerde afslag en komen in de Noordzee terecht.

Jongens

Aan de naar buiten stekende penissen is duidelijk te zien dat het hier vier mannetjes betreft. Bij een gestrande walvis zwelt het lichaam op en door de druk in het lijf wordt de penis naar buiten geduwd. De gebitten vertellen dat het om vier jonge dieren gaat. De tanden zien er klein en nog niet helemaal volwassen uit. Onder het hoofd van de vierde potvis ligt een plas gestold vet. Het is spermaceti, ook wel walschot of witte amber ge¬noemd. Een kostbare hoogwaardige olie uit de schedelholte van de potvis. Winning van walschot was voorheen een belangrijke reden om op potvissen te jagen.

Eén voor Ameland

Joop de Jong van het Natuurcentrum wil één potvis op Ameland houden. De uitgebeende resten gaan een onderdeel van de vaste expositie vormen. Medewerkers van het Natuurcentrum Ameland, het Natuur Histo¬risch Museum Leeuwarden en Pieterburen gaan samenwerken bij het prepareren van de potvis. Vertegenwoordigers van Gemeente, Politie en Natuurcentrum hebben zondagmiddag 30 november besloten dat de grootste walvis op Ameland blijft. Een tweede potvis gaat naar Schier¬monnikoog, voor het museum aldaar. Het skelet van nummer drie krijgt een plek in het zeeaquarium van Bergen en de laatste potvis gaat naar het zeeaquarium te Vlissingen. Vlissingen krijgt een potvis zonder kop vanwege het ontbrekende stuk onderkaak. Natuurcentrum Ameland en Natuur Historisch Museum te Leeuwarden hebben besloten dat de restanten van de kop zonder onderkaak ter beschikking van deze twee musea blijft.


© 2020 De Amelander. Alle Rechten Voorbehouden. Design by Webtool4all